WALKA O POLSKĘ
Stanisław Franciszek Michalski Iwieński
Spis treści:
I
1. Sposób rozwiązania sprawy Żydowskiej
2. Szkic programu (r. 1920)
II
X. Piotra Skargi pięć kazań sejmowych (r. 1920)
III
Wojna Trockiego z Narodem Polskim (r. 1920)
IV
1. Stan obecny kraju
2. Polityka zagraniczna (r. 1921)
V
Programowość i program (r. 1923)
Dodatek:
Biogram Stanisława Franciszka MIchalskiego-Iweńskiego
Walka o Polskę, to dzieło zrodzone z troski. Duże emocjonalne zaangażowanie jest wyczuwalne na każdej jego karcie. Emocje nie zastępują jednak merytorycznego i na wskroś krytycznego opisu rzeczywistości.
Pięć rozdziałów powstało w latach 1919 – 1922. Wydane zostały jako odrębne broszury objętości parudziesięciu stron każda. Pierwsze trzy części wydrukowano w roku 1920, czwarta, objętościowo największa w roku 1921 a ostatnia, piąta w 1923.
Wydanie niniejsze jest oparte o oryginalne, unikalne w skali całego kraju broszury. Zostały one spisane, ujednolicone pod względem, fontu, wielkości czcionki, formatu strony. Daje to czytelnikowi całość myśli politycznej Stanisława Franciszka Michalskiego – Iwieńskiego w pierwszych 5 latach niepodległości.
Czas wydania jest bliski, „zaledwie” 100 lat, nie ma więc potrzeby edycji krytycznej. Intencja autora jest wyrażona wprost. SM był autorem, edytorem i wydawcą, przekaz jego nie jest zniekształcony dziejowym kontekstem. Pisownia, mimo że w niektórych miejscach już dziś nie stosowana pozostaje bez zmian. Sam autor w „reklamie” „Walki o Polskę”, mówi o 18 rozdziałach, w których poruszy wszystkie zagadnienia współczesnej Polski.
Plan, którego nie spełnił, tak szczegółowo, jak zamierzał wygładał następująco:
- Granice polski i jej ziemie. Stosunek do innych narodów. 2. Konstytucja i Rząd. 3. Sejm i wybory. 4. Wojsko. 5. Sprawa żydowska. 6. Odbudowa Kraju. 7. Finanse i waluta. 8. Przemysł i handel. 9. Kwestia robotnicza. 10. Monopole państwowe. 11. Rolnictwo. 12. Prawo. 13. Nauka, oświata i wychowanie. 14. Religia. 15. Koleje i poczty. 16. Miasta. 17. Sztuka i teatr. 18. Zakończenie. 19. 5 Kazań Sejmowych Skargi.
Michalski znany szerzej jako filolog indyjski i językoznawca indoeuropejski, a także tłumacz z języków europejskich, redaktor i encyklopedysta nie był znany jako polityk. Jest autorem powieści, Najwyższa Droga (1909), zaskakiwać mogą przedmowy w jego tłumaczeniach literatury, które są dziś trudno dostępne m.in: Pani Bowary, G. Flauberta (1911), 1812 wieczny sen, S. Michaelisa (1913), są to pierwsze publiczne wypowiedzi programowe, w których krytykuje i naucza, może nawet wygłasza: przestrogi, polecenia, wskazówki.
Czytelnik nie jest jego jedynym odbiorcą, te idee sformułowane w sposób, który trudno podważyć czy falsyfikować niosą się, za jego pośrednictwem dalej, w społeczeństwo… Podobnie jest z „Walką o Polskę”. Cięzko dyskutować z potrzebą naprawy państwa, fachowości, odpowiedzialności, transparentności, dalekowzroczności, uczciwości, bezinteresowności, skuteczności itd. Postanowiłem przybliżyć jego teksty.
Zdecydowane poglądy prezentowane na poniższych stronnicach mogą zaskakiwać, są jednak świadectwem tamtych dni, tamtych nastrojów, sytuacji. Walka o Polskę to maksymalistyczny program nowych rządów, heroicznych, romantycznych, zbawczych, tych jedynych właściwych, będących w opozycji do aktualnie w latach 20-tych zastanych. Michalski – Iwieński Idealizuje ludzi mających je sprawować. Przywódcy mają być pozbawieni polskiej podłości przyrodzonej a wyposarzeni w wagnerowską siłę, entuzjazm, wiarę w walkę i boską moc, stwarzająca kraj wielki wspaniały, dobry, aktem samej woli. Używa w swym pisarstwie silnej polaryzacji stron występujących w procesie politycznym, nie ma „środka”, który jak sie zdaje, jest największą siłą realnej polityki. Jego program, porusza cały przekrój zagadnień: Polska jako państwo, sprawa żydowska, reforma prawa, reforma rolna, przemysł, odbudowa kraju, skarb, produkcja i nacjonalizacja, edukacja, nacjonalizacja cen, ochrona i zatrudnienie robotników, obowiązek szkolny, komunikacja wewnętrzna, drogi, kolej, poczta a wreszcie sprawozdawczość z dokonanej reformy. Wprowadzając czytelnika w program Iwieńskiego nie sposób pominąć informacji o jego poglądach rasistowskich. Niechęć do żydów jest zjawiskiem tak stałym we wszystkich wiekach – pisze, jest ona i w Polsce i nie jest bezpodstawna. Sprwa żydowska nie rozwiąże się sama.
Dziś widzimy jasno, że asymilacja jest rzeczą zupełnie niemożliwą i nie dopełni sie nigdy. Cywilizacja semicka i aryjska to dwie hegemonie. Europa a więc i Polska znajduje się po stronie aryjskiej, po stronie Upaniszad, które sam tłumaczył, Prometeusza, Platona, Dantego, Szopenhauera. Jest potrzeba relokacji mas żydowskich poza Polskę, do Palestyny, której powstanie jest jednym z głownych zadań społeczności międzynarodowej!. Silny, wyrażnie formułowany postulat utworzenia Państwa żydowskiego w palestynie jest pozytywnym aspektem analizy kwestii żydowskiej. Rasizm i postulat rozdzielania ludności chyba zawsze potrzebuje religijnego wsparcia, tak jest i w tym wypadku.
Michalski mówi o doktrynie Chrystusa; miłość, ofiara, doskonalenie, tęsknota do zlania sie w jedno z otaczającym światem, szukanie wyższych ideałów, która jest przeciwna semickiej :chciwości i mściwości. Chrystus i chrześcijaństwo jest zaprzeczeniem Starego Testamentu. „Oddaje siebie za wsystkich” zmienia ludzkość, ta nauka dotarła tylko do niektórych – jest nią aryjska Europa… W ustach tłumacza literatury religijnej i filozoficznej Indii można by było się spodziewać obojętności na chrześcijaństwo. Bez niego nie daje się skonstruować jak widać postulatów społecznych dla Polski tamtych lat. Nie miało by sensu 2000 lat Europy. Dzisiaj może o tym pamiętajmy, dzisiaj te pisma podszyte głęboką erudycją i konsekwentnie prowadzoną argumentacją są aktualne.
Styl pisarski Michalskiego jest imponujący, zdania złożone tak konstruowane, że nie sposób zgubić myśl. Czystość, jasność przedstawionych dzięki niemu poglądów znamionuje pisarskiego Mistrza. Nauczyciel, edukator, który dla swej misji mówił o możliwości wprowadzeniu DYKTATURY szkolej. Najważniejsza dziejowa misja, dokonać reform i nie zatracić tego tchnienia Bożej łaski, który dał Polsce odetchnąć. Pojęcia takie jak: naród, rasizm, aryjskość, racja stanu, przesiedlenia, nacjonalizm, reformy strukturalne, nowe wyznaczanie granic, wielonarodowość …. są aktualne i dzisiaj, są aktualne co jakiś czas, są aktualne zawsze w dziejach.
Piotr Michał Grajnert
Warszawa – Gródek n . Bugiem listopad-grudzień 2025