Stanisław Franciszek Michalski – Iwieński (1881 – 1961): autor, tłumacz, publicysta, wydawca, polityk, indiolog, językoznawca, wykładowca uniwersytecki, doktor Uniwersytetu Wiedeńskiego, docent Uniwersytetu Łódzkiego:

Stanisław Franciszek Michalski – pseudonim Iwieński czasem również: Alfred Iwieński, urodził się dnia: 29 stycznia 1881 w Tarnogrodzie jako druge dziecko doktora medycyny Seweryna Wilchelma Michalskiego (1846-1894) i Stanisławy Marii ze Smólskich vel Smulskich (1851 – 1941) jego rodzeństwem byli: Maria Irena (1878 – ?), Helena Katarzyna (1882 – 1961) Tadeusz Andrzej (1883 – ?), Tadeusz Seweryn (1888 – 1889), Jan Korneliusz (1889- 1945), Witold Filip Józef (1893 – 1963).

Seweryn Wilchelm Michalski, cieszył się zaufaniem zawodowym i społecznym. Był człowiekiem zamożnym. Zmarł młodo mając zaledwie 48 lat. Rodzina spieniężyła majątek i opuściła Tomaszów Lubelski. Fundusze przeznaczając na osiedlenie się w Warszawie i stypendia dla swych członków.

Stanisław Franciszek Michalski, uzyskał maturę w  roku 1904 w Białej Siedleckiej, studia rozpoczał na Uniwersytecie Warszawsksim, po wybuchu Strajku Szkolnego w 1905 zostaje nauczycielem prywatnym i korepetytorem.

 W roku 1908 wyjechał do Wiednia by rozpocząć studia z filologii indyjskiej i językoznawstwa, indoeuropejskiego u Leopolda von Schroedera (1851- 1920) indiologa na Uniwersytecie Wiedeńskim – pierwszego tłumacza Bhagawadgity z sanskrytu na język niemiecki, badacza pochodzenia i znaczenia mitów oraz Paula Kretschmera 1866 – 1956, profesora językoznawstwa porównawczego na tymże uniwersytecie Wiedeńskim.

SM już w roku 1910, będąc jeszcze studentem wiedeńskim wydaje w Warszawie w założonym przez siebie Wydawnictwie Książek Naukowych: „Ulthima Thule” – tłumaczenie na język polski Bhagawadgity czyli Pieśńi o Bogu, poematu filozoficznego indyjskiego. Co wymownie świadczy o jego wielkim talencie.

Autor powieści: Najwyższa droga, wydanej pod pseudonimem Alfred Stanisław Iwieński, tłumacz literatury światowej: Pani Bovary, G. Flauberta (1911), Wola i powodzenie, O. Swetta – Mardena (1911), Młyn życia, W. Ostwalda (1913), 1812 Wieczny sen, Sophus Michaelisa (1913). Poprzedza je przedmowami o charakterze dydaktycznym, głosi program nowego lepszego człowieka.

W 1912 roku uzyskuje stopień doktora Nauk filozoficznych w zakresie orientalistyki za pracę:  Krisna im Mahabharata, (Pojęcie Kryszny, Boga najwyższego w poemacie epickim Mahabharata), tłumaczy i wydaje: Buddyzm, Rhysa Dawidsa (1912) otaz tłumaczenia na język polski: hymny Rgvedy – Czterdzieści piaśni Rigvedy (1912), Upaniszady (1913), pod koniec 1912 wraca do Warszawy, wykłada w: „Towarszystwie Kursów Naukowych”póżniej zwanej Wolna Wszechnica Polska (WWP), walczy o organizacje Bibliotek Publicznych jako warsztatów pracy naukowej: Jaką powinna być biblioteka publiczna w Warszawie (1912).

Lata 1914-1919 spędza w Szwajcarii pracująć nad przekładem: Zarysu gramatyki porównawczej jęyków indoeuropejskich, A. Meillet’a (1919), wraca do Warszawy wykłada na WWP publikująć wiele prac publicystycznych, m.in Walka o Polskę (1919 – 1923) – program ideowo polityczny dla kształtującego sie państwa.

Lata 20 i 30 są pełne twórczej pracy: redakcji, tłumaczeń, badań nad językiem palijskim i sanskrytem. Publikuje Tłumaczenia m.in.: Śmierć, Maurycy Materlinck (1921), przekłady: Ramajana – Tęsknoty Ramy (1920), Bhagawadgita, Atmabodha – traktat wedantyczny Śankary (1923), Upaniszady (1924 i 1929), O naśladowaniu Chrystusa, Tomasz a Kempis (1923), Dhammapada – ścieżka prawdy (1925), Pisma wszystkie Piotra Skargi (1923-1930)

Teksty wydawał w Wydawnictwie „Ultima Thule„ lub u brata: Jana (Korneliusza) Michalskiego,  księgarza, wydawcy, współwłaściciela Księgarni Wydawniczej Trzaska, Evert i Michalski (TEiM) w Warszawie w tymże wydawnictwie.

Wydawnictwo (TEiM) od roku 1925 zaczyna przygotowania do napisania nowej polskiej encyklopedii. SM pragnął objąć redakcję tego przedsięwzięcia, veto zgłosił współwłaściciel  (TEiM) Władysław Trzaska, wtedy SM postanawia wydać własną wielotomową Encyklopedię jej napisanie – sam był redaktorem i autorem większości haseł!, wypełnia mu czas. Pierwszy tom Encyklopedii Powszechnej Ultima Thule zostaje wydany zeszytami od roku 1927, cały 1 t. ukończył w 1930. Napisał blisko 40 tys. haseł doprowadzając pracę do hasła – Szymonowicz, tom 10 (1939), po wojnie nie kontynuował pracy.

Encyklopedia zawierała hasła zbyt opisowe, polemiczne a czasem nawet wręcz stronnicze, co naraziło go przynajmniej w jednym wypadku na sprawę sądową o zniesławienie.

Lata okupacji Hitlerowskiej spędza w Warszawie jest nauczycielem prywatnym i pracuje naukowo nad Rigvedą, pisze: Historię Literatury indyjskiej, która wraz z innymi rękopisami i wielojęzyczną 6 tysięczną biblioteką oraz mieszkaniem, spłonęła w Powstaniu Warszawskim.

W r. 1945 przenosi się do Łodzi, obejmuje stanowisko samodzielnego adiunkta przy katedrze Fillologii Słowiańskiej, od 1954 jest docentem UŁ.  Wykłada w szerokim zakresie filologię i filozofię indyjską, języki: sanskryt, wedyjski i palijski, historię literatury indyjskiej, filozofię i religię Wed, buddyzm. Praca pedagogiczna, postawa badacza, który musi nie tyle tłumaczyć co interpretować, encyklopedyczna wiedza, ostrożność wobec autorytetów były tym co przekazywał.

Główne prace i tłumaczenia: Filozofia indyjska w zarysie (1947), O naśladowaniu Chrystusa, Tomas a Kempis(1947) Dhammapadam (1948), Gramatyka języka palijskiego, wydana pośmiertnie (1963), autor wielu artykułów specjalistycznych w czasopismach polskich i zagranicznych.

SM był członkiem Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego od roku 1923, członkiem Bhandarkar Oriental Reserch Institute w Poona, członkiem Związku Literatów Polskich, Członkiem korespondentem Łódzkiego toważystwa Naukowego.

Owocem jego 50 letniej pracy nad tekstem Rgvedy, która uczyniła go autorytetem na skalę światową jest tłumaczenie 80 pieśni ze wstępem i komentarzami, wydane drukiem dopiero po śmierci SM jako „Hymny Rigwedy”(1971).

Zmarł, 8 sierpnia 1961, testamentem z dnia: 27 stycznia 1958 roku: „wszelkie prawa autorskie do książek napisanych czy tłumaczonych, jak Encyklopedia Ultima Thule, przekłady z sanskrytu oraz inne wydane pod moim nazwiskiem lub pseudonimem Alfred Iwieński przechodzą (bez ograniczeń) na moją siostrzenicę, córkę mojego brata ś.p. Jana Michalskiego” – Ewę Michalską.

Biogram nie zawiera odnośników do żródeł, pełna jego wersja wraz z odnośnikami znajduje się w dodatku do pierwszej opublikowanej na naszej stronie pracy Michalskiego: Walka o Polskę.

 

Piotr Michał Grajnert